نمادگرایی در جنبش شیطان گرایی در گفتگو با همشری

بسمه تعالی

انتهای یکی از کوچه های روبروی مصلای قم، ساختمانی با آجرسه سانتی قرار دارد که دفتر مؤسسه بهداشت معنوی است. پژوهشگران این مؤسسه درباره آسیب شناسی جنبش های معنوی نوظهور مطالعه می کنند. شیطان گرایی یکی از فرقه های مورد پژوهش این مؤسسه است. با حجت الاسلام حمیدرضا مظاهری سیف – رئیس مؤسسه بهداشت معنوی – درباره شیطان گرایی گفتگویی داشتیم.

همشهری: خیلی می شنویم که شیطان گرایان سعی در تغییر ارزش های انسانی دارند این مسئله یعنی چه؟

یعنی اینکه آنها می خواهند ارزش های معنوی انسان را وارونه جلوه دهند، اساس وجود و زندگی انسان معنویت است. اگر ارزش های معنوی دگرگون شود، انسان هویت اصیل خود را از دست می دهد، در این صورت تسلط و بهره کشی از او به راحتی امکان پذیر است. دیگر نیاز نیست که نیروی نظامی یا زور ظاهری در کار باشد. به راحتی با تبلیغات می توان ذهن و زندگی چنین مردمی را کنترل کرد. وقتی انسان معنویت حقیقی نداشته باشد، دیگر جایگاه مشخصی ندارد، آواره است و شما به یک انسان آواره هر جا که پناه بدهی، همانجا و همان جور زندگی خواهد کرد.

n     شیطان گرایان با ترویج ارزش های خود دنبال چه هدفی هستند؟

آنها می خواهند ذهنیت مردم را نسبت به خود، زندگی و جهان هستی تغییر دهند. ارزش ها نرم افزار زندگی هستند وقتی ارزش های انسان تغییر کند، کل زندگی او دگرگون خواهد شد. ارزش ها انواع گوناگونی دارند، ارزش های هنری با ملاک زیبا شناختی، ارزش اقتصادی با ملاک سود، ارزش اخلاقی با ملاک کمال و ارزش های دیگر. نمود بارز تغییر ارزش ها در ارزش های زیبا شناسی جلوه پیدا می کند. الان جریان شیطان گرایی می کوشد که زشت ها را زیبا جلوه دهد و ظاهرا توانسته تا حدود زیادی موفق شود.

n     می توانید مثال بزنید؟

بله، استفاده از ادکلن های بد بود. آرایش سر و صورت بدون ملاحظه اصول زیبا شناسی و بلکه با زیر پا گذاشتن معیارهایی مثل تناسب و هارمونی در پوشش و آرایش این ها مصادیقی از تغییر ارزش های زیبا شناختی است

n     اما می توان اینها را در قالب مد توجیه کرد؟

مد درست کردن دقیقا بازی با تصورات مردم است. مدسازی ممکن است در نگاه اول بیشتر منافع و سود جویی اقتصادی را نشان دهد. اما از این مهمتر تسلط بر افکار، انتخاب ها و تصمیم های مردم است که با موفق شدن عده ای در ترویج یک مد نمایان می شد. تسخیر سلیقه ها، گرایش ها و اراده ها بسیار گرابنهاتر از تسخیر سرزمین ها و گنجینه هاست.

n     مهمترین مهره های آنها برای این تغییر تصورات چه کسانی هستند؟

ستاره های هنری به خصوص در سینما و موسیقی، ستاره های ورزشی به ویژه ورزش هایی که بیشتر مورد توجه مردم است. بسیاری از زشت هایی که امروز زیبا به نظر می رسد و گروهی از مردم به خصوص جوانان به آن ها اقبال نشان می دهند، با همین ستاره ها عرضه می شود. امروزه کثیف ترین کارهایی که یک زن معمولی به هیچ وجهی حاضر به انجام آن نیست از سوی همین ستاره ها انجام می شود، بعد در رسانه های گوناگون منعکس می گردد. اینها محبوب ترین چهره های جهانی هستند که پلیدترین و مشمئز کننده ترین اعمال را مرتکب می شوند. خوب اگر این روند ادامه یابد، موضوع به تدریج عادی میشود و تا یکی دو دهه آینده الگوی ارتباط زن و مرد تغییر می کند و زن به یک برده جنسی کامل تبدیل می شود.

بخشی از سحر و جادو به تغییر تصویر ذهنی و دگرگونی تصورات آدمی مربوط می شود، امروزه رسانه ها و تکنیک هایی که در تولیدات رسانه ای به کار می رود همین کار را انجام می دهد، به نوعی باید بگوییم عده ای دنبال جادوی تکنولوژیک هستند.

n     منظورتان از این تکنیک ها چیست؟

مثلا یکی از موضوعاتی که رون شناسی معروف «کارل راجرز» فاش کرد و بعد برایش مشکلاتی هم ایجاد کردند این بود که، انسان برای دیدن یک صحنه در فیلم تعداد مشخصی تصویر باید از جلوی چشمش عبور کند و اگر تعداد تصاویر موجود در نگاتیو فیلم از این تعداد کمتر باشد، صحنه برای چشم ها قابل رؤیت نخواهد بود. چیزی که راجرز فاش کرد این بود که تولید کنندگان می آیند و تعدادی از تصاویر نگاتیو را در میان یک صحنه عوض می کنند. مثلا شما در هنگام دیدن فیلم زیبایی از رویش گل، چند بار تصویر یک کالا را می بینید اما چون تعداد آن تصاویر به اندازه کافی نیست، صحنه برای شما محسوس و مرئی نیست، اما آزمایش ها نشان داده که میل مردم به خرید آن کالا افزایش یافته است. حالا تصاویری که می خواهند مردم از آنها متنفر شوند را در میان فیلم ها و صحنه های نفرت انگیز جایگزین می کنند. به این ترتیب ذهن مردم به کنترل در می آید.

n     وضعیت در ایران چطور است؟

در ایران هم مثل سایر کشورها مردم از رسانه های جهانی استفاده می کنند، فیلم هایی را که در دنیا تولید می شود می بییند، تمام ابزارهایی که برای کنترل مردم دنیا فعال است، در ایران هم جریان دارد البته در اینجا دین مانع نفوذ بسیاری از برنامه ها و اقدامات است. محدودیت هایی هم که قانون ایجاد می کند گاهی از تأثیر گذاری این اقدامات می کاهد. اما اصل موضوع وجود دارد و آثار آن را در فرهنگ عمومی و خرده فرهنگ هایی که در میان بعضی از اقشار شکل می گیرد می بینیم.

n     غیر از مسائل مذهبی چه عوامل دیگری در جلو گیری از این تأثیر گذاری نقش دارند؟

همه عوامل جامعه پذیری می توانند عمل کرد و تأثیر مناسب را داشته باشند، از همه مهمتر نظام و محیط آموزشی مثل مدرسه و دانشگاه است. خانواده و رسانه های داخلی و گروه هم سالان هم نقش بسزایی دارند، البته متأسفانه ما برای نظام و محیط ها آموزشی برنامه های اساسی و روشنی نداریم همانطور که برای رسانه های داخلی راهبرد و برنامه درستی نداریم و درموارد بسیاری همین رسانه ملی در جهت اهداف دیگران عمل می کند. البته بدون شک این ها از روی نا آگاهی برخی از مسئولان میانی است اما اگر برنامه و استراتژی داشته باشیم، اوضاع خیلی بهتر خواهد شد.

مهم این است که ما باید دو کار انجام دهیم اول اینکه تا حد امکان از نفوذ رسانه های خارجی و کالاهای فرهنگی آنها در داخل جلو گیری کنیم، دیگر این که روشنگری پیش گیرانه داشته باشیم. مثلا منتظر نشویم تا شیطان پرستی و سایر انحرافات تعداد زیادی از جوانان را آلوده سازد و بعد با آن به مقابله برخیزیم. ما باید پیشاپیش مردم را آگاه سازیم از جذابیت ها و از آسیب هایی که دارند، تا مردم به روشنی بدانند با چه پدیده ای مواجه خواهند شد و بعد از مواجهه کاملا بر موضوع اشراف داشته باشند، هم نکات جذاب و فریبنده و بدانند و هم آسیب های ویران گر و کاهنده را وقتی این کار به اندازه کافی انجام شود آنگاه دیگر از راه کار اول یعنی جلوگیری از نفوذ رسانه ها و کالاهای فرهنگی بیگانه بی نیاز می شویم. چون شاهد خواهیم بود که مردم خودشان آنها را پس می زنند. البته در کنار این کار تولیدات فرهنگی متنوع، جذاب و سرشار از ارزش های معنوی ضرورت دارد.

n     به نظر شما تأثیر نمادهای شیطان گرایی روی مخاطبان چیست؟ یعنی به زبان ساده تر همراه داشتن انگشتر، گردنبندها و نمادهای شیطان گرایی می تواند تأثیری بر ذهنیت فرد داشته باشد؟

نمادها در قالب لباس، زیور آلات، ادبیات، آرایش ظاهری  و آرایش محیط زندگی در واقع به ظاهر ما شکل می دهند و ظاهر یکی از مهمترین عناصر هویت است. تصویر ذهنی که من از خودم دارم  شما از من دارید، تحت تأثیر ظاهر است. شکل من، لباس من، نوع سخن گفتن من تعریف من را برای شما و برای خودم مشخص می نماید. طبیعی است که شما با یک ظاهر آراسته و عفیف هرجایی نمی روید، با هر کسی نمی نشینید، دیگران هم هر طور که بخواهند باشما رفتار نمی کنند. ظاهر ما هویت ما را می سازد و این دو در شکل گیری روابط اجتماعی ما تأثیر می گذارد. داوری های دیگران در داوری من نسبت به خودم تأثیر می گذارد و دیگران که علم غیب ندارد. انسان یک خود آیینه ای دارد که خود را در چشم دیگران می بیند، دیگران هم ظاهر او را می بینند و نمی توانند چشم بسته به من نگاه کنند. بنابراین حسن ظاهر را نباید دست کم گرفت این مسأله بسیار تعیین کننده و سرنوشت ساز است هم برای فرد و هم برای جامعه.

شیطان پرستی امروز روی هم ظاهر کار می کند، پیش از اینکه اندیشه ها و ایده های خود را اعلام کند، نمادهای خود را آشکار می کند. این موضع بسیار هوشمندانه انتخاب شده است. شما وقتی نمادهای یک ایده را در زندگی، ظاهر و هویت مردم نفوذ دادید، می توان گفت که افکار آنها دست شماست. دیگر انتقال معانی این نمادها و ایدئولوژی پشت آن زحمت زیادی ندارد. امروز شیطان پرستی در حال انتقال و توسعه نمادها در کشور ماست. بعد از این مرحله انتقال و توسعه فلسفه و ایدئولوژی شیطان پرستی کار دشواری نخواهد بود.

n     تبلیغات شیطان گرایان در ایران چطور پیش می رود؟

از طریق دنیای مجازی بسیار فعال اند مثل تمام دنیا. شیطان پرستی دین عصر اطلاعات و انفرماتیک است و برای چنین دنیایی طراحی شده است. ازاین گذشته بوتیک های لباس و فروشگاه های زیور آلات و کلاس های موسیقی به خصوص آموزش گیتار دروازه های جذب به شیطان گرایی هستند. سران فعال دراین زمینه از این ظرفیت ها استفاده می کنند.

n     خب، این نمادها ممکن است برای خیلی ها جذاب باشند بدون آنکه هدف اصلی این گروه ها را بدانند یا حتی آنها را بشناسند.

دقیقا موضوع همین است. آنها نمادها را که جذابیت دارند در زندگی مردم پخش می کنند و بعد آنها را به تدریج با معانی این نمادها آشنا کرده و به سوی ایدئولژی خود فرامی خوانند.

n     رفتن به مهمانی یا خریدن یک سری وسایل خاص یک امر شخصی است. چرا این قضیه مهم است که باید مراقب آن بود؟

کسانی که می خواهند بر مردم مسلط شوند و تا لایه های عمیق ذوق و سلیقه و انتخاب و تصمیم مردم را به تسخیر خود درآورند، امر شخصی برای کسی باقی نگذاشته اند. گذشته از اینکه هر کاری که فرد می کند، آثار اجتماعی هم دارد. مردم با هم در ارتباط اند و افکار و علایق و انگیزه ها را با هم به اشتراک میگذارند و تبادل می کنند.

n     ولی ممکن است رفتن به این مهمانی ها هیچ تأثیری در زندگی این دسته از فراد نگذارد و پس از مهمانی همه چیز تمام شود.

ممکن است پس از یک مهمانی کسی فکر کند که همه چیز برای او تمام می شود. اما برای کس دیگر تازه شروع می شود. گذشته از این او می پندارد همه چیزتمام شد، متوجه نیست که اعمال را آثار ماندگار در شخصیت ما دارند، پیامدهای آن به سادگی پایان نمی پذیرد. اما به هر روی مهمانی ها یکی از مهمترین مراحل جذب هستند معمولا افرادی که در بوتیک ها و فروشگاه های زیور آلات یا کلاس های موسیقی و غیره ارتباط می گیرند در گام بعد، شکار خود را به مهمانی دعوت می کنند. بعد هم به تدریج اعمال شیطانی و آیین های شیطان را حتا به قصد شوخی و بازی انجام می دهند و گام های یعد…

n     نیروی انتظامی چطور این گروه ها را شناسایی و دستگیر می کند؟ آیا تعاملی با مؤسسه بهداشت معنوی داشته اند؟

گاهی از پژوهشگران ما دعوت شده و جلساتی بوده اما کار اساسی نمی کنند. اگر جایی پخش مواد مخدر یا خانه فساد و اموری از این قبیل باشد، که عناوین مجرمانه آن مشخص است، برخورد می کنند و الا خیلی تعریف روشنی از عوامل آسیب زای معنوی ندارند.

n     چرا؟ حکم شیطان گرایان که ارتداد است.

ارتداد حکم سنگینی است. به این راحتی نمی توان به کسی نسبت داد. در فقه هم می گویند به شخصی که اظهار ارتداد می کند، اول باید معارف را عرضه کرد با او بحث کرد، شک و شبهه اش را برطرف نمود در صورتی که بر باطل اصرار بورزد آنگاه مرتد شمرده می شود. ممکن است بعضی از سرانی که جریان شیطان گرایی را در کشور رهبری می کنند، مرتد باشند اما یک جوانی که قربانی است و آلوده شده، باید به مؤسسات مشاوره معنوی برود و مسائلش را حل کند. یا باید والدین و دوستان ش مراجعه کنند و راه های کمک به او را بیاموزند و به او کمک کنند. او یک بیمار معنوی است نه مجرم.